धान : धान विश्वको एक प्रमुख अन्न बाली हो । वैज्ञानिक नाम ‘ओरिजा सेटिभा’ले परिचित यो वनस्पति वैदिक साहित्य एवं पुरातात्विक उत्खननमा धान सबैभन्दा पुरानो उत्पादित बालीमध्ये एक भएको प्रमाण पाइएको छ।

हजारौं वर्ष अघिदेखि नै भारत  चीनमा यसको खेती गरिन्थ्यो । धान अन्तर्गत विश्वको करिब ९० प्रतिशत क्षेत्र एसियामा पर्दछ अनि विश्वको लगभग ९० प्रतिशत धान एसियामै उत्पादन र खपत गरिन्छ ।

धान राेप्दै कृषक । तस्बिर : स्नायु थेबे/ताप्लेजुङ

संसार भरि १५० मिलियनभन्दा धेरै इलाकामा धानको उब्जाउ गरिन्छ ।

धान राेपे पछिकाे खेत । तस्बिर : दिलकुमार/याफाे

भारत    चीन  दुवैले एकसाथ विश्वको लगभग आधा धान इलाका ओगटेका छन् अनि ६० प्रतिशतभन्दा धेरै मानिसहरू चामल खान्छन् । चामल एसियाको एक प्रमुख खाद्य पदार्थ हो ।

राेपाई सकेपछि सिंचाई गरिदै । तस्बिर : दिलकुमार/याफाे

धानको पहिलो बीज कहाँ उत्पत्ति भयो भन्ने विषयमा कसैले पनि ठ्याक्कै भन्न सकेका छैनन् । सम्भवत: १०,००० वर्षअघि एसियाको गर्मी क्षेत्रमा धानको खेतीको सुरुवात भयो ।

धानकाे गावा सरिसकेपछि । तस्बिर : दिलकुमार/याफाे

भारतकाे हस्तिनापुर(उत्तर प्रदेश)मा उत्खनन(१०००-७५० इसापूर्व)को समयमा धानको सबैभन्दा पुरानो नमूना डढेको अवस्था वा अङ्गारको स्वरूपमा पाइएको थियो ।

धान फूलेर दाना लागेपछि । तस्बिर : दिलकुमार/याफाे

जंगली धान प्रचुरमात्रामा पाइएकोले भारतमा धेरै अघि नै यसको उत्पादन भएको हुनसक्छ । यसलाई घरेलुकरण गर्ने प्रक्रिया पहिला चीनमा भयो र त्यसपछि यो दक्षिण-पूर्वी एसियामा सऱ्यो ।

धान काटिसके पछिकाे खेत । तस्बिर : दिलकुमार/याफाे

जंगली धान पहिला बङ्गलादेश, आसाम, उडिसा र यसका छेउछाउका इलाकामा उब्जाउ गरिएको विश्वास छ। पश्चिम र उत्तर अफ्रिका(इजिप्ट), पूर्व र मध्य अफ्रिकाका अधिकांश देशहरूमा पनि धान उब्जनी गरिन्थ्यो ।

धानकाे बाला । तस्बिर : दिलकुमार/याफाे

त्यसपछि धानको खेती दक्षिण र मध्य अमेरिकी मुलुकहरू (ल्याटिन अमेरिका), अस्ट्रेलिया,  संयुक्त राज्य अमेरिका अनि स्पेन, इटाली   फ्रान्स जस्ता दक्षिणी युरोपेली मुलुकहरूमा विस्तार भयो ।

 

प्रतिक्रिया लेख्नुहोस्